GÜNEŞİN ISITTIĞI YOLDA YÜRÜMEK KOLAY OLUR

Тилъэпкъэгъухэр зыщыпсэухэрэ шъолъырхэм нахьыбэрэ талъыIэсын зэрэфаер къыдалъытэзэ, Адыгэ Республикэм культурэмкIэ и Мафэхэр Успенскэ районымрэ Ермэлхьаблэрэ ащызэхащагъэх. Гъэтхапэм и 23-м селоу Къанэкъом пчыхьэзэхахьэу щыкIуагъэм Краснодар краимрэ Адыгэ Республикэмрэ якъулыкъушIэхэр, культурэм иIофышIэхэр, лэжьакIохэр, кIэлэеджа­кIохэр щызэIукIагъэх.

Soydaşlarımızın yaşadıkları yörelere daha fazla yardımcı olma gereğini dikkate alarak, Uspensk rayonu (*) ile Yermelhable kentinde Adıge Cumhuriyeti Kültür Günleri  düzenlemesi kararlaştırılmıştır.23 Mart günü akşamı Kanoko köyünde düzenlenmiş olan şölene Krasnodar Kray ile Adıge Cumhuriyeti devlet ilgilileri,kültür çalışanları ve öğrenciler katıldılar.

 Адыгеим лъэпкъ куль­турэмкIэ и Гупчэ, IофшIа­пIэхэу «Нанэм», «Ди-эм-эи»-м, сурэтышIхэм уагъэ­гъуазэ. ТитхэкIо цIэрыIоу МэщбэшIэ Исхьакъ, АР-м культурэмкIэ иминистрэ игуадзэу ШъэуапцIэкъо Аминэт, зэлъашIэрэ композиторэу Нэхэе Аслъан, сурэтышI IэпэIасэу Бырсыр Абдулахь, нэмыкIхэми цIыфхэр къяуцокIыгъэхэу лъэпкъ къэбархэр къазэрэ­фаIуатэрэр тэлъэгъу. АР-м культурэмкIэ иминистрэу Чэмышъо Гъазый зэхэщэн Iофыгъомэ зэрапылъым фэшI сыхьатым еплъызэ, зэIукIэм къекIолIагъэмэ гущыIэгъу афэхъу. АР-м иофициальнэ лIыкIоу ренэу Краснодар краим иадминистрацие ипащэ дэжь щыIэ Мамыекъо Кимэрэ Краснодар краим иадминистрацие иофициальнэ лIыкIоу ренэу Адыгэ Республикэм щыIэ Николай Пивоваровымрэ Успенскэ районым иадминистрацие ипащэу Игорь Акулининым гущыIэгъу фэхъугъэх.

Şölene Adıgey Ulusal Kültür Merkezi, “Nane”  ve  “Di-em-zi”  iş merkezleri ile ressamlarımız da  omuz  verdiler.Ünlü yazarımız Meşbaşşe İshak,AC Kültür Bakanı yardımcısı Ş’evapts’eko Aminet,tanınmış besteci Neh’aye Ruslan,usta ressam Bırsır Abdulıh ve daha başkalarının, etraflarına toplanmış olan  köylülere ulusumuz üzerine bilgiler vermeke olduklarını görüyorduk.AC Kültür Bakanı Çemışo Ğazıy,program saatinin yaklaşmakta oluğunu düşünerek  sık sık saatine bakıyor ve gelenlerle konuşuyordu.AC’nin Krasnodar Kray nezindeki daimi temsilcisi Mamyeko Kim ile Krasnodar Kray’ın Adıge Cumhuriyeti nezdindeki daimi temsilcisi Nikolay Pivovarov  ve Uspensk rayonu Başkanı İgor Akulinin de kendi aralarında konuşuyorlardı.

МэфэкI шъыпкъэм фэдэшъ, нэгушIохэу пчы­хьэзэхахьэм щытлъэгъурэмэ тызыIукIэ тшIоигъохэр ахэдгъуатэрэп. АР-м и Парламент идепутатэу КIэр­мыт Мухьдинэ тикультурэ и Мафэхэу Успенскэ районым щыкIорэмэ кIэщакIо афэхъугъэмэ зэращыщыр бысымхэм дэгъоу ашIэ. УпчIэ гъэшIэгъонхэр ащ къыратых. Ансамблэу «Жъыум» икъамылапщэу, иорэдыIоу Нэгъой Заур пчэгум къимыхьапэу лъэпкъ орэдышъохэр егъэжъынчых.

Gerçek bir bayram havası yaşanıyor,neşeli akşam buluşmasında görmek istediğimiz kişileri bulamıyoruz.AC Parlamentosu üyesi Ç’ermıt Muhdin’in,Uspensk rayonunda yürütülen Kültür Günleri’nin düzenleyicilerinden biri olduğunu köylüler biliyorlar.Ç’ermıte  ilginç sorular yöneltiliyor. ‘Jıv’ın (Жъыу) flütçüsü (икъамылапщэ) ve şarkıcı Neğoy Zavır,henüz  pistte görünmüyor ama sesi ortalığı çınlatmaya başlamıştı.

Къанэкъом культурэмкIэ и Унэ тIысыпIэ нэкIым щыкIэупчIэжьыхэрэп. Зыгорэущтэу уцупIэ щагъоты ашIоигъоу пчъэшъхьаIум ныбжь зэфэшъхьаф зиIэхэр Iутых. Пчыхьэзэхахьэр зезыщэрэ АфэшIэгъо Фаинэ нэгушIоу адыгабзэкIэ сэлам къыхи, зэIукIэм къе­кIолIагъэмэ къафэгу­шIуагъ.

Kanoko Köyü Kültür Evi’nde boş sandalye kalmamış artık.Ayakta olsun duracak bir yer arayan değişik yaşta kişilerin kapıya doluştuklarını görüyoruz.Şöleni/festivali yöneten Afeşşeğo Fayıne güleç bir yüzle ve Adıgece olarak salonu selamlıyor.

Краснодар краимрэ Адыгэ Республикэмрэ ялIыкIохэу пчыхьэзэхахьэм хэлажьэхэрэр пчэгум къызехьэхэм, залым чIэсхэр IэгутеошхокIэ апэгъокIы­гъэх. Успенскэ районым иадминистрацие ипащэу Игорь Акулининым апэу гущыIэр ратыгъ. Адыгеим культурэмкIэ и Мафэхэм мэхьэнэ ин ащ аритыгъ. Лъэпкъыбэ зэрэхэлажьэрэм зэригъэгушхорэр, фестивалым неущырэ мафэ зэриIэр къыIуагъ.

Şölene katkı sunan Krasnodar Kray ve Adıge Cumhuriyeti temsilcileri ayağa kalkıp piste geldiklerinde salon alkıştan adeta yıkılmıştı.İlk söz Uspensk rayonu Başkanı İgor Akulinin’e verildi.Akulinin,Adıgey Kültür Günleri’nin büyük bir anlam taşıdığını belirtti.Festivalin sürecek olmasını ve etkinliğe değişik uluslardan toplulukların destek vermiş olmasını önemsediğini belirtti.

АР-м культурэмкIэ иминистрэу Чэмышъо Гъазый Адыгеим и Президентэу ТхьакIущынэ Аслъанрэ Правительствэмрэ ацIэкIэ къафэгушIуагъ. Краснодар краимрэ Адыгэ Республикэмрэ культурэм епхыгъэ Iофыгъохэр зэгъусэхэу зэрэзэхащэхэрэм шIуагъэу къытырэр тинэрылъэгъоу щыт. Чэмышъо Гъазый а лъэныкъохэр игупшысэ къыщыхигъэщыхэзэ, бзэм, культурэм якъэухъумэн зэрэпылъхэм игугъу къы­шIыгъ. Адыгэ шъуашэр къызыфагъэфеди, къэзэ­къ-хэм ялъэпкъ шъуашэ ащ зэрэтырашIыкIыгъэм лъэпкъхэм ятарихъ, язэ­фыщытыкIэхэр щыIэны-гъэм нахьышIоу хэолъа­гъох.

AC Kültür Bakanı Çemışo Ğazıy,Adıge Cumhuriyeti Devlet Başkanı Thakuşın Aslan ile Adıge Hükümeti adına topluluğu selamladı.Krasnodar Kray ile Adıge Cumhuriyeti’nin birlikte düzenledikleri kültürel etkinliklerinin yararı ortada,tartışmasız.Çemışo Ğazıy bu konudaki düşüncelerini  sıraladı,Adıge dili ile kültürünü korumak için çalıştıklarını açıkladı.Kazakların Adıge giysilerini örnek alarak kendi ulusal giysilerini kuşandıklarını,bu yolla ulusların tarihlerinin ve ilişkilerinin yakınlaşmakta olduğunu da  belirtti.

Хэгъэгу зэошхом ТекIо­ны­гъэр къызыщыдахыгъэр илъэс 65-рэ зэрэхъурэм ипэгъокIэу лIыхъужъны­гъэм, зэкъошныгъэм яхьы­лIэгъэ Iофтхьабзэхэр зэрэзэхащэхэрэми Гъ. Чэмы­шъор къытегущыIагъ. Успенскэ районым щапIугъэ­хэм цIыф цIэрыIоу къа­хэкIыгъэмэ ацIэхэр къыри­Iуагъэх. Адыгэмэ автономие яIэным егъэ­жьапIэ фэзышIыгъэмэ революционерэу Шэуджэн Мосэ ащыщ, СССР-м, Урысыем, Адыгеим я Къэралыгъо шIухьафтынхэр къызы­фа­гъэшъошэгъэ тхакIоу МэщбэшIэ Исхьакъ дуна-им щызэлъашIэ. Хьатыу Джамболэти Шъхьащэфыжь щапIугъ. Краснодар краим игубернатор иапэрэ гуадзэу Iоф ешIэ.

Bakan Çemışo Ğazıy,İkinci Dünya Savaşı’nın kendi zaferleriyle sona erişinin 65.yılı nedeniyle,yiğitliğe ve kardeşliğe ilişkin kutlamalar  düzenlemekte olduklarını söyledi.Uspensk rayonlu ünlü kişilerin adlarını  saydı.Adıgelerin özerklik elde etmeleri uğraşısına öncülük eden kişilerden biri de,buralı  ünlü devrimci Şevgen Mos’tur.SSCB,Rusya,Adıgey Devlet ödülleri sahibi ve dünyaca tanınmış ünlü yazar Meşbaşşe İshak da Uspensk rayonludur.Hatıv Cambolet de buralı,Şhaşefıj köylüdür ve ş u an Krasnodar Kray  Valisi (губернатор) başyardımcısıdır.

Я ХVI-рэ лIэшIэгъум къэбэртэепщыхэм ягъусэу бэслъынэепщэу Къанэкъор Москва кIогъагъэ. Адыгэхэмрэ урысхэмрэ язэпхыныгъэхэр гъэпытэгъэнхэм фэшI гъогу чыжьэ зы­кIугъэмэ ащыщэу Къанэ­къом ыцIэ непэ Успен­скэ районым ит псэупIэу фестивалыр зыщыкIорэм ехьы. Лъэпкъ культурэм зегъэушъомбгъугъэным фестивалыр зэрэфэлэжьэ­щтым, нахьыбэрэ тапэкIэ тызэхэхьаным зэрэпылъыщтхэр министрэм хигъэунэфыкIыгъ.

XVI.yüzyılda Kabardey beyleri (pşı) ile birlikte Besleney  beyi  Kanoko da Moskova’ya gitmişti.Adıge-Rus ilişkilerini geliştirme ve güçlendirme konulu uzun yıllar boyu süren çalışmalara olan katkıları nedeniyle Uspensk rayonunda yürütülen festivale Kanoko’nun adı verilmiş bulunuyor.Bakan festivalin ulusal kültürün geliştirilmesini amaçladığını,bunun gelecek yıllarda daha da geliştirileceğini söyledi.

ТхакIоу МэщбэшIэ Исхьакъ микрофоным къе­кIуалIэу зыфежьэм, залым чIэсхэм дэгъоу зэрашIэрэр къахэщэу Iэгу къыфыте­уагъэх.

Yazar Meşbaşşe İshak’ın mikrofona gelişi sırasında,onu tanıyan topluluk,onu çoşkulu alkışlarla karşıladı.

-          Дэхагъэм дунаир къыухъумэщтэу Достоевскэм ылъытэщтыгъ, - къыIуагъ МэщбэшIэ Исхьакъ. - Тхэным зыфэз­гъасэу зысэублэм къыс­лъыплъэщтыгъэ тхэкIо цIэрыIоу Сергей Михал­ковым къыIогъагъ: «Зэкъошныгъэмрэ тыгъэмрэ гъунапкъэ яIэп». СызыщапIугъэ Успенскэ районэу сицIыкIугъор зыщыкIуагъэм мыщ фэдэ мэфэкI зэхахьэр зэрэщызэ­хащагъэм сегъэгушIо, ащ сыкъызэрэщыгущыIэрэр насыпыгъэкIэ зыфэсэлъэ­гъужьы.

-Yeyüzünü koruyacak olanı güzelliktir diyordu Dostoyevski,-dedi Meşbaşşe İshak.-Yazmaya başladığım ilk günlerde,sürekli benimle ilgilenmiş olan  ünlü yazar Sergey Mihalkov  şöyle demişti bana: “Kardeşlik ile güneşin sınırı yoktur”.Doğduğum,çocukluk günlerimde bulunduğum Uspensk rayonunda böylesine kültür günlerinin düzenlenmekte olduğunu görmek,benim için  bir mutluluk ve gurur kaynağıdır.Burada,sizin karşınızda  konuşma olanağını bulduğum  için sevinçliyim.

Орэдымрэ къашъомрэ заIэты

Şarkılar ve danslar başlıyor

Концертыр заублэм кIэлэ­цIыкIу ансамблэу «Нэфыр», районым икIэлэеджа­кIо­хэр къэшъуагъэх, орэдхэри къаIуагъэх. АР-м и Къэралыгъо орэдыIо-къэ­шъо­кIо ансамблэу «Ислъамыер» Израиль, Тыркуем, Италием, Грецием, Москва, нэмыкI­хэми зэращыIагъэм художественнэ пащэу, УФ-м инароднэ артистэу, композиторэу Нэхэе Аслъан къытегущыIагъ. Лъэпкъ искусствэм ибаиныгъэхэр мыкIосэрэ жъогъо нэфхэу ылъытагъ.

Sıra gösterilere geldi,çocuk topluluğu “Nef” ile Uspensk rayonu öğrencileri dans ettiler,şarkılar söylediler.AC Devlet Şarkı ve Dans Topluluğu “İslamıy”,İsrail,Türkiye,İtalya,Yunanistan,Moskova ve birçok ülkede tanınmış kişi,RF halk sanatçısı ve besteci  Neh’aye Aslan’a söz verildi.Ulusal sanatın değerleri/zenginlikleri sönmeyen birer yıldız değerindedirler,dedi ünlü besteci.

«Ислъамыер» Успенскэ районым шIукIэ щашIэ. ГущыIэгъу тызыфэхъугъэ бысымхэр тиансамблэ цIэрыIо къызэрежэхэрэр къытаIуагъ. «Ислъамыем» ижъырэ лъэпкъ орэдхэм псэ къазэрэпигъэкIэжьырэр зырагъэпшэщтыр амышIэу Шъхьащэфыжь къикIыгъэмэ ансамблэм сэлам рахыжьы зэрашIои­гъом тыщагъэгъозагъ.

“İslamıy” Uspensk rayonunda yakından tanınan bir topluluk.Konuştuğumuz köylüler bu ünlü topluluğu,uzun bir süreden beri   beklemekte olduklarını söylediler.”İslamıy”ın eski Adıge ulusal şarkılarını yeniden hayata iade etmiş olmasını,bu başarıyı neye yoracaklarını bilemeyen Şhaşefıj köyünden gelmiş olan  soydaş grubu,topluluğu selamlamak ve kutlamak istediklerini söylediler.

Артистхэу ХъокIо Сусаннэ, Шъэо Риммэ, Къумыкъу Щамсудинэ, Агъырджанэкъо Саныет, Мэщ­бэшIэ Саидэ, Шъымырзэ Казбек, Эльдарэ Айдэмыр, оркестрэм хэтыхэ Лъэцэр Светланэ, Мышъэ Андзаур, нэмыкIхэми фестивалым хэлажьэхэрэр агъэ­гушIуагъэх. Орэдым цIы­фыр зэрипIурэр, зэрилэжьырэр пчыхьэзэхахьэм джыри зэ щытлъэгъугъ. Дэпкъым кIэлъырытхэу концертым еплъыхэрэм «тыпшъыгъ» аIуагъэп, чIэкIыжьынхэм дэгу­Iа­гъэхэп.

Sanatçılar Hok’o Susanna,Ş’eve Rimme,Kumıku Şamsudine,Ağırcaneko Sanyet,Meşbaşşe Saide,Ş’ımırze Kazbek,Eldare Aydemır,orkestra elemanları Tletser Svetlana,Mış’e  Andzavır ve diğer festival/şölen katlımcıları saygınlandılar.Müziğin,şarkının insanı eğittiğini,olgunlaştırdığını bir kez daha orada gördük.Duvar boyunca ayakta şarkı ve dansları ilgiyle izleyen kişilerden hiçbiri “yoruldum”  demedi,gitmeye de kalkışmadı.

АР-м культурэмкIэ и Мафэхэр Успенскэ рай-онымрэ Ермэлхьаблэрэ ащылъагъэкIуатэ.

Adıge Cumhuriyeti Kültür Günleri Uspensk rayonu ile Yermelhable kentinde (*)  sürecek.

Adıge maq,25 Mart 2010

Çeviri:Hapi Cevdet Yıldız

Bilgi notu:

(*)-Uspensk rayonu,Krasnodar Kray’a bağlı,Yermelhable kenti güneyinde ve Stavropol Kray ya da Kuzey Kafkasya Federal Bölgesi (Okrug) sınırında bir rayon.19.yüzyılda etnik temizliğe uğramış olan rayonda,şu an üç Adıge köyü kalmış bulunuyor:1.Şhaşefıj (K’emguy),2.Kanoko (Besleney),3.Kurğoko (Besleney).-HCY

(**)-Yermelhable,Ermeni Ortodoks Kilisesi’ne bağlı  ama Adıgece anadilli olan Hıristiyanların,bu arada Müslüman Adıgelerin de yaşadığı bir kent,Rusça adı-Armavir.Burada bir ‘Adıge Xase’ örgütü de bulunuyor.-HCY